Poradnik trenera reprezentacji, czyli o motywacji, która powinna przynieść sukces
Gdyby nie istniało psychologiczne zjawisko motywacji świat byłby nudny. Proszę sobie wyobrazić na przykład sport, w którym nie istnieją procesy motywacyjne. Wartość każdego sportowca można by było określić na podstawie fizjologicznych predyspozycji i potencjału motorycznego. Z tego powodu jego wyniki byłyby wielce przewidywalne, podobnie jak wyniki drużyn, w których graliby przecież zawodnicy o precyzyjnie opisanych parametrach. W ten sposób, oglądając mecz Polska – Anglia, nadwiślańscy kibice z góry mogliby przewidzieć wynik. Jaki? Łatwo się domyślić.
Na czym polega fenomen sportu i jego fascynujące piękno? Odpowiedź brzmi: na niespodziankach, czyli na tym, co można uzyskać za pomocą motywacji. Podobnie w świecie biznesu – to mechanizmy motywacji, systemy motywacyjne, sposoby motywowania kadry sprawiają, że nawet firmy z góry skazane na porażkę w rywalizacji z tygrysami biznesu mają szansę na sukces. I przeciwnie: nawet firmy o wielkim kapitale finansowym i personalnym mogą stać się deficytowe, jeśli ich pracownicy motywowani będą w niewłaściwy lub niewystarczający sposób, co rzutować będzie na ich zaangażowanie w interesy przedsiębiorstwa.
Motywowanie – zgodnie z definicją – polega na oddziaływaniu przez rozmaite formy zachowania i środki na pracowników organizacji w taki sposób, aby ich zachowania były zgodne z wolą osoby motywującej i żeby zmierzały do zrealizowania postawionych przed nimi zadań. W praktyce wykorzystywane są 3 środki motywowania pracowników:
1. Środki zachęty – należą do nich: premie, nagrody, przywileje, zwiększanie partycypacji w procesach decyzyjnych. Ich stosowanie wiąże się ze zwiększaniem motywacji pracowników przez nagradzanie efektów ich pracy w jak najbardziej materialny sposób, ale też poprzez stymulowanie potrzeby osiągnięć pracownika.
W kontekście wspomnianego meczu Polska – Anglia, trener reprezentacji Polski, aby odpowiednio zmotywować naszych piłkarzy do ambitnej gry powinien uzgodnić z PZPN-em odpowiednio atrakcyjną wysokość premii za wygraną w tym meczu. Ponadto powinien przypominać o prestiżu jaki niesie z sobą np. strzelenie gola w tak trudnym meczu. Wówczas skorzysta z motywacyjnych środków zachęty.
2. Środki przymusu, które – przyjmując formę rozkazu, polecenia czy zakazu – przynoszą efekty przede wszystkim w sytuacjach zagrożenia, wymagających szybkich działań. Opierają się one na strachu i karach, a zatem ich stosowanie nie może być długoterminowe, gdyż takie działania powodują negatywne konsekwencje w perspektywie budowania klimatu organizacji.
Zatem przed meczem Polski z reprezentacją Anglii Franciszek Smuda, czy jakikolwiek kolejny trener naszej drużyny narodowej winien – jeśli chce zastosować motywujące środki przymusu – twardo wymagać od piłkarzy biegania dwukrotnie więcej niż zazwyczaj, strzelania o niebo celniej niż w poprzednich meczach, bowiem mecz ten jest kolejnym „spotkaniem o wszystko” polskiej reprezentacji oraz dlatego, że jak nie spełnią jego oczekiwań to nie zostaną powołani na kolejne potyczki reprezentacji.
3. Perswazja opiera się o oddziaływanie na motywację wewnętrzną pracowników, a więc zachęcaniem ich do samoczynnego zainteresowania problemami firmy i utożsamiania się z wizją i misją organizacji. Jest zazwyczaj środkiem dopełniającym inne narzędzia motywowania.
Stosując perswazję, jako środek motywacyjny, selekcjoner powinien budować w zawodnikach poczucie bycia w elitarnej grupie, najlepszych polskich piłkarzy, którzy są w stanie zmienić bieg piłkarskiej historii i zapisać się w jej annałach pierwszą w historii wygraną nad reprezentacją Anglii.
Wskazówki udzielone powyżej trenerowi naszej kadry dają się w bezpośredni sposób przenieść na pole działania firmy, korporacji czy organizacji. Każdy menedżer zarządzający grupą ludzi powinien być wyczulony na dynamikę działania podwładnych. Każdy spadek poziomu funkcjonowania zespołu pracowników powinien skutkować odpowiednimi do sytuacji interwencjami menedżera. Ten powinien pamiętać ponadto, że zbyt jednostronne stosowanie któregoś ze środków motywacji może skutkować dezorganizacją grupy, bo jakiej reakcji można oczekiwać po pracownikach, którzy motywowani są wyłącznie premiami? Oczywiście, koncentracją tylko i wyłącznie na premiach, a nie np. na budowaniu mentalnej więzi czy tożsamości z organizacją. Albo przeciwnie – jak zachowywać się będą pracownicy, wobec których nadużywane są środki przymusu? Spodziewać się można ich szybkiej ucieczki z tego typu autorytarnej organizacji. Koncentracja zaś na perswazji jako sposobie motywowania prowadzi często do stawiania oporu wobec przełożonych zwanych „doktrynerami” lub „wizjonerami”, których działania odbierane są przez pracowników jako oderwane od realiów i pragmatyki przedsiębiorstwa.
Świat na szczęście nie jest nudny. Dzięki procesom motywacyjnym zasiądziemy w przyszłości do transmisji meczu reprezentacji Polski z nadzieją, że tym razem sprawi ona niespodziankę, pokonując Anglię. I wtedy będziemy wiedzieć, że zalążkiem tych dwóch goli dających nam zwycięstwo była umiejętnie sporządzona przez trenera receptura środków motywacyjnych, dzięki której nasi piłkarze biegali dwa razy szybciej, strzelali dwa razy celniej i dwa razy bardziej się cieszyli.
Autor: Piotr Szleper
Wszelkie materiały tekstowe, zdjęciowe, graficzne oraz ich układ stanowią prawnie chronioną własność intelektualną. Ich kopiowanie, dystrybucja, modyfikacja oraz publikacja dla celów komercyjnych bez pisemnej zgody Laboratorium Nowych Perspektyw są zabronione.
